بندیان خراسان رضوی

روایت کنونی

بندیان، یک بنای مذهبی سیاسی است. هنرمند به وسیله هنر گچبری دست به بازسازی وقایع تاریخی زده که در نوع خود از اهمیت به سزایی برخوردار است علاوه بر این نحوه ایجاد نقوش و صحنه ها به گونه ای است که در جهت عقربه های ساعت بوده و همانند سکانس یک فیلم به شرح وقایع پرداخته است. این صحنه‌ها ماجراهایی از دوران حکومت بهرام پنجم را بازگو مینماید. تمامی صحنه ها از ارتفاع شصت سانتی متری کف تالار شروع شده است. متاسفانه نیمه‌های بالایی همه نقوش به شدت آسیب دیده و بعد از متروک شدن بنا به طور کامل از بین رفته است. صحنه های مذکور از دیواره جنوبی آغاز و در دیواره شمالی به پایان میرسد که شامل صحنه شکار، صحنه نبرد صحنه پیروزی صحنه آیینی می‌شود. هنر گچبری در آرایه‌های معماری بنای بندیان درگز با وجود اینکه بزرگترین گچ بری های موجود از دوره ساسانی را به خود اختصاص داده و این نقوش گرداگرد بنا به زیبایی مانند یک نوار از پلان‌های سینمایی به شرح داستان‌های دوره خود میپردازد اما متاسفانه آسیب فراوان دیده است. همانطور که ذکر گردید گچ بری های بندیان همانند پنل هایی کنار هم به طور کاملا حساب شده نقش گردیده اند تمامی نقوش به لحاظ بعد زمانی دقیقا در مکانی نقش گردیده که رویداد مذکور به وقوع پیوسته است و هرجا کاتب احتیاج دیده نقش مورد نظر را معرفی نموده و تمامی صحنه ها به لحاظ منطق داستانی رعایت زمان را داشته‌اند در معماری بندیان کلیه دیوارها از چینه که گلی متراکم است ساخته شده است. سطح این دیوارها را با گچ می پوشاندند و سپس نقوش مورد نظر را اجرا کرده اند. آثار شاخص: در قلب این مجموعه، تالار اصلی نیایشگاه قرار دارد که سقف آن بر روی چهار ستون گچی زیبا استوار شده است. در مرکز این تالار، آتشدانی قرار دارد که به‌عنوان کامل‌ترین آتشدان کشف‌شده از دوره ساسانی شناخته می‌شود. این آتشدان نشان‌دهنده اهمیت ویژه آتش در آیین زرتشتی و نقش مرکزی آن در مراسم مذهبی آن دوران است. یکی از ویژگی‌های برجسته این مجموعه، گچ‌بری‌های بسیار زیبا و هنرمندانه‌ای است که دیوارهای تالار اصلی را زینت داده‌اند. این گچ‌بری‌ها صحنه‌هایی از شکار، ضیافت، تاج‌گذاری و نبردهای پادشاهان ساسانی، به‌ویژه جنگ‌های بهرام پنجم با هپتالیان را به تصویر می‌کشند. در کنار این نقوش، پنج کتیبه به خط پهلوی ساسانی نیز بر روی دیوارهای تالار نقش بسته‌اند که اطلاعات تاریخی ارزشمندی را ارائه می‌دهند. علاوه بر تالار اصلی، مجموعه بندیان شامل فضاهای متعددی است که هر یک کاربری خاصی داشته‌اند. در شمال غربی تالار قرار دارد و محل انجام مراسم مذهبی بوده است. همچنین محلی برای نگهداری هدایا و نذوراتی که به آتشکده اهدا می‌شده است. استودان‌هایی به شکل فضاهایی تابوتی‌شکل از جنس گچ که برای نگهداری استخوان‌های مردگان پس از پوسیدن جسد در برج خاموشی به کار می‌رفته‌اند. بر روی این استودان‌ها نقوش اساطیری و صحنه‌هایی از شکار کنده‌کاری شده است.